1 00:00:03,860 --> 00:00:07,540 Samosioły to ludzie, którzy nigdy nie pogodzili się z przymusową ewakuacją 2 00:00:07,557 --> 00:00:10,660 zarządzoną po katastrofie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. 3 00:00:10,760 --> 00:00:14,140 Pomimo zakazów, wrócili do swych domów na terenie Strefy Zamkniętej. 4 00:00:14,200 --> 00:00:18,000 Według danych rządowych jest ich około 150. 5 00:00:18,080 --> 00:00:23,020 W rzeczywistości do dziś żyje nie więcej niż 50. 6 00:00:50,800 --> 00:00:56,400 26 kwietnia 1986 roku... 7 00:00:56,680 --> 00:00:58,140 Czarnobyl 8 00:00:58,640 --> 00:01:05,380 W tym miejscu wydarzyła się największa katastrofa w historii energetyki jądrowej. 9 00:01:05,560 --> 00:01:09,766 W wyniku nieudanego testu bezpieczeństwa doszło do eksplozji 10 00:01:09,791 --> 00:01:13,444 czwartego reaktora Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej 11 00:01:14,000 --> 00:01:19,540 i rozprzestrzenienia substancji promieniotwórczych na niespotykaną wcześniej skalę. 12 00:01:19,880 --> 00:01:26,660 Bezpośredniemu skażeniu uległ teren na którym mieszkało około 145 tysięcy ludzi. 13 00:01:26,860 --> 00:01:30,680 Wydarzenie zostaje zapisane w pamięci całego świata 14 00:01:30,680 --> 00:01:35,760 jednak największy wpływ ma na mieszkańców okolicznych miejscowości. 15 00:01:36,020 --> 00:01:39,540 Większość z nich nie rozumiała wagi tych wydarzeń 16 00:01:39,540 --> 00:01:46,100 aż do momentu ogłoszenia bezwzględnej ewakuacji miasta Prypeć i okolicznych wiosek 17 00:01:46,140 --> 00:01:50,360 którą rozpoczęto dopiero półtorej doby po awarii. 18 00:01:50,480 --> 00:01:54,480 Tak powstała Czarnobylska Strefa Zamknięta. 19 00:01:54,580 --> 00:01:59,440 Teren o powierzchni 2600 kilometrów kwadratowych... 20 00:01:59,520 --> 00:02:02,460 Skażony, otoczony drutem kolczastym. 21 00:02:02,640 --> 00:02:04,640 Zakazany. 22 00:02:04,760 --> 00:02:07,760 Mimo to, niektórzy postanowili wrócić 23 00:02:07,880 --> 00:02:13,360 Szli przez lasy i bagna, żeby znów zamieszkać w swych rodzinnych chatach 24 00:02:13,520 --> 00:02:19,160 Byli tak przywiązani do tej ziemi, że woleli żyć w opuszczonych wioskach 25 00:02:19,180 --> 00:02:21,240 niż gdziekolwiek indziej 26 00:02:21,440 --> 00:02:27,300 "Tu się urodziłam i tu umrę" - powtarzają 27 00:02:27,420 --> 00:02:31,920 Zmagając się z problemami podeszłego wieku i samotnością. 28 00:02:32,020 --> 00:02:39,160 Dlatego każdej zimy, regularnie od 5 lat, grupa Polaków z Napromieniowani.pl 29 00:02:39,180 --> 00:02:44,000 przyjeżdża do czarnobylskich babuszek tylko po to, żeby im pomóc 30 00:02:44,000 --> 00:02:48,480 przywożąc żywność, ciepłe rzeczy, rąbiąc drewno na opał 31 00:02:48,480 --> 00:02:52,520 czy po prostu poświęcając swój czas. Tak ważny... 32 00:02:53,060 --> 00:02:55,360 W opuszczonym świecie. 33 00:02:55,720 --> 00:03:00,520 Trzy dekady temu samosiołów było około 3 tysięcy. 34 00:03:00,620 --> 00:03:03,740 Do dziś żyje tylko kilkudziesięciu 35 00:03:03,740 --> 00:03:07,800 lecz każdego roku jest ich coraz mniej. 36 00:03:09,220 --> 00:03:14,960 Są to Ostatni ludzie Czarnobyla. 37 00:03:31,100 --> 00:03:34,140 Produkcja: XBestCinema 38 00:03:39,720 --> 00:03:42,620 Reżyseria/zdjęcia: Amadeusz Kocan 39 00:03:47,940 --> 00:03:51,120 Narrator: Tomasz Knapik 40 00:03:58,040 --> 00:04:01,040 Udźwiękowienie: Amadeusz Kocan 41 00:04:05,940 --> 00:04:08,900 Muzyka: Alan Bucki 42 00:04:13,980 --> 00:04:17,040 Efekty komputerowe: Bartosz Wabno 43 00:04:22,380 --> 00:04:25,500 Montaż/koloryzacja: Amadeusz Kocan 44 00:04:29,620 --> 00:04:32,640 Dodatkowe efekty komputerowe: Robert Sawicki 45 00:04:36,480 --> 00:04:39,420 Producent: Krystian Machnik 46 00:04:44,980 --> 00:04:48,040 Grafika: Kinga Klakla 47 00:04:52,680 --> 00:04:55,600 Fotorelacja: Maciej Bogaczyk 48 00:05:00,020 --> 00:05:02,920 Tłumaczenie: Marek Baryshevskyi 49 00:05:08,220 --> 00:05:11,840 Organizacja akcji pomocowej: Krystian Machnik 50 00:05:55,940 --> 00:05:57,460 - Dzień dobry! - Dzień dobry... 51 00:05:57,620 --> 00:06:00,920 Pamięta nas Pani? W zeszłym roku do Pani przyjechaliśmy... 52 00:06:00,960 --> 00:06:04,760 Tak, tak... Oj, dziękuję... Dobry Boże... Niech Wam Bóg dopomoże 53 00:06:04,800 --> 00:06:06,640 - Poznaję Ciebie! - Tak? 54 00:06:08,560 --> 00:06:10,560 - Oj, moi piękni! 55 00:06:10,640 --> 00:06:14,340 Tak, nowy, bo pamiętam, że pani ma taki taśmą posklejany, poskręcany... 56 00:06:17,840 --> 00:06:19,760 Może pani spróbuje 57 00:06:20,060 --> 00:06:22,160 Tylko mokry troszkę od deszczu 58 00:06:22,280 --> 00:06:25,500 - O, jaki fajny... - I leciutki... 59 00:06:25,500 --> 00:06:26,780 - O tak! Oj, dziękuję.... 60 00:06:26,780 --> 00:06:28,860 Pamięta Pani nasze zeszłoroczne zdjęcie? 61 00:06:28,860 --> 00:06:30,940 Włączmy światło! 62 00:06:31,680 --> 00:06:33,180 Światło u Pani nie działa? 63 00:06:33,180 --> 00:06:34,800 Nie mam tu światła. 64 00:06:34,840 --> 00:06:37,980 - Żarówkę przyniesiemy pani i wymienimy - Prądu nie ma w ogóle 65 00:06:38,040 --> 00:06:39,680 Popaliło się 66 00:06:39,740 --> 00:06:41,120 Burza była 67 00:06:41,120 --> 00:06:42,820 Nie, niesprawne jest 68 00:06:44,640 --> 00:06:47,640 A, tu jest problem z elektryką. Tutaj... 69 00:06:47,700 --> 00:06:49,940 - Możemy zobaczyć potem... - Piękny obrazek! 70 00:06:50,020 --> 00:06:55,620 - O, tutaj mamy mydło, płyn do mycia naczyń... 71 00:06:56,340 --> 00:06:58,060 I trochę chleba dla Pani mamy 72 00:06:58,340 --> 00:07:01,240 O, jakie piękne... Otworzycie i najecie się 73 00:07:01,320 --> 00:07:03,650 Pani powiedziała, żebyśmy otworzyli dla nas... 74 00:07:03,675 --> 00:07:06,724 Nie, nie, nie, to jest dla pani. My pani nie będziemy jeść... 75 00:07:06,800 --> 00:07:07,880 My jedliśmy już 76 00:07:07,960 --> 00:07:09,120 - A tu coś dla kota 77 00:07:09,120 --> 00:07:11,573 - Ryba i tu jest dużo kiełbasy i produktów, które 78 00:07:11,598 --> 00:07:14,144 trzeba wsadzić do lodówki Kiełbasa dla Pani smaczna 79 00:07:14,200 --> 00:07:18,740 Oj, moi piękni... O mój Boże... 80 00:07:18,900 --> 00:07:20,300 Makaron też jest 81 00:07:22,260 --> 00:07:24,580 I tutaj dużo... do zamrażarki to musimy dać... 82 00:07:25,020 --> 00:07:28,420 A to trzeba od razu do zamrażarki włożyć 83 00:07:29,100 --> 00:07:33,600 Naleśniki i pierogi z mięsem 84 00:07:35,260 --> 00:07:37,740 Żeby Pani nie zapomniała, to tak będzie 85 00:07:37,740 --> 00:07:39,700 Raz i można tak włączyć 86 00:07:39,880 --> 00:07:42,120 I jeszcze raz. Taki duży przycisk 87 00:07:42,120 --> 00:07:43,680 - Aa... widzę, widzę, widzę... 88 00:07:45,380 --> 00:07:47,380 (śmiech) pięknie! 89 00:07:48,760 --> 00:07:50,880 Nakryjemy Pani tu stół... 90 00:07:51,100 --> 00:07:52,580 Jaka ładna! 91 00:07:53,500 --> 00:07:55,720 - A ma być tak czy na pół mamy złożyć? 92 00:07:55,960 --> 00:07:57,620 - A niechaj tak będzie... 93 00:07:58,300 --> 00:08:03,820 Czy może go tu trochę... a nie, dobry jest. Ładnie zasłaliście... 94 00:08:07,580 --> 00:08:09,260 Działa 95 00:08:09,620 --> 00:08:12,640 - Tak budowali... 96 00:08:13,220 --> 00:08:15,220 - A no, może już włączyli prąd... 97 00:08:18,500 --> 00:08:20,600 Tutaj jest problem, bo to jest łączone... 98 00:08:20,600 --> 00:08:23,600 by trzeba odłączyć główne zasilanie i zobaczyć w te kable. 99 00:08:23,600 --> 00:08:27,680 Podejrzewam, że one od ruszania tą lampką się już rozeszły. 100 00:08:27,820 --> 00:08:29,820 Ostrożnie, bo cię porazi! 101 00:08:32,740 --> 00:08:36,180 Pani powiedziała, że nie ma pani zegara, a tamten się popsuł, więc... 102 00:08:36,180 --> 00:08:38,040 - Mówiła Pani, ze nie ma pani zegara 103 00:08:38,040 --> 00:08:39,780 - Zegarka... 104 00:08:39,780 --> 00:08:41,200 - No to teraz Pani kupiliśmy 105 00:08:41,220 --> 00:08:42,420 - O, Boże... 106 00:08:42,780 --> 00:08:45,620 - A on ma zawieszkę czy jak się go... 107 00:08:45,680 --> 00:08:48,060 - My powiesimy - Niech tylko pani powie gdzie 108 00:08:48,140 --> 00:08:50,340 - Niech Pani powie gdzie, to my go powiesimy 109 00:08:50,340 --> 00:08:51,720 - O, to tutaj można... 110 00:08:53,880 --> 00:08:55,880 O, tu jest dobrze 111 00:08:56,480 --> 00:08:59,060 - Jest dla Pani czytelny? - Jest dobrze 112 00:09:01,180 --> 00:09:04,600 - Zobacz, jak dyga - Da się jeszcze trochę? - No lekko... 113 00:09:04,600 --> 00:09:06,280 - Ale ja Wam za to zapłacę 114 00:09:06,300 --> 00:09:07,798 Pani powiedziała, że zapłaci 115 00:09:07,823 --> 00:09:09,904 Nie, nie ma mowy. To jest prezent dla pani 116 00:09:09,940 --> 00:09:11,940 - To jest prezent. Dla Pani. 117 00:09:12,620 --> 00:09:14,620 - Troszkę wyżej poproszę 118 00:09:15,280 --> 00:09:16,300 - Troszkę 119 00:09:20,080 --> 00:09:21,420 Dobrze... 120 00:09:21,420 --> 00:09:22,480 O, tak jest dobrze... 121 00:09:22,720 --> 00:09:25,040 - Jest w porządku, tak? - Tak! W porządku! 122 00:09:25,160 --> 00:09:26,960 Można jeszcze wyżej jeśli pani chce 123 00:09:27,020 --> 00:09:30,640 - Jeśli trzeba to można go jeszcze wyżej... - Nie, niech tak zostanie... 124 00:09:32,660 --> 00:09:36,560 - Mnie by się kurtka przydała... 125 00:09:36,560 --> 00:09:38,400 ... taka z guzikami 126 00:09:39,700 --> 00:09:43,593 Ja bym już sobie kupiła... Bo tak przeżywam cały czas, że jej nie mam... 127 00:09:43,618 --> 00:09:47,244 Ale my nigdzie nie jeździmy i nikt nic nie przywoził... (sprzedawać) 128 00:09:48,680 --> 00:09:52,160 - Ta jest trochę większa... Ta jest dobra... 129 00:09:52,200 --> 00:09:53,900 A tu można podwinąć rękawy 130 00:09:54,600 --> 00:09:56,740 - O... ta jest dobra! - Tak, ta jest dobra 131 00:09:56,840 --> 00:09:58,460 Jak szyta na Panią 132 00:09:58,600 --> 00:10:00,500 - Oj... to płaszcz jest nawet... 133 00:10:00,520 --> 00:10:03,080 Wody może... wiadro, dwa. I drewna... 134 00:10:03,080 --> 00:10:05,220 Dobra, to przyniesiemy to i... 135 00:10:08,020 --> 00:10:10,020 Przyniesiemy 136 00:10:11,180 --> 00:10:13,180 - Oj, biedni... 137 00:10:13,240 --> 00:10:14,940 Bez problemu 138 00:11:20,680 --> 00:11:26,040 - Wysiedlili nas w 1986, a w 1987 już wróciłam... Rok tam byliśmy 139 00:11:26,460 --> 00:11:30,100 - A kiedy po wysiedleniu Pani zrozumiała, że tu nie można wrócić...? 140 00:11:31,340 --> 00:11:33,740 - No... od razu to rozumieliśmy 141 00:11:33,740 --> 00:11:36,840 Potem to już nikt tutaj nie został 142 00:11:37,100 --> 00:11:40,800 A potem pojechaliśmy... Potem farmę tu rozkradli.... 143 00:11:41,240 --> 00:11:45,780 Tu na farmie pracowałam przez 10 lat. Przy świniach. 144 00:11:46,060 --> 00:11:52,180 A dziewczyny... To znaczy tu były Hania... i Tania... i Sonia Bezwiercha 145 00:11:52,660 --> 00:11:56,860 Pracowały ze mną razem... I było dobrze... 146 00:11:56,880 --> 00:12:01,180 50 osób z początku tu żyło... A teraz zostało nas tu 15 147 00:12:01,400 --> 00:12:03,320 Baba Hańka tam... Marusia tam 148 00:12:03,360 --> 00:12:09,340 Wszyscy rozproszeni. Nie ma tak blisko, żeby do kogoś wyjść... 149 00:12:09,340 --> 00:12:12,960 Tutaj niektórych domów wokół to nawet nie otwierali 150 00:12:13,060 --> 00:12:16,980 A mi tak już źle było... 151 00:12:17,180 --> 00:12:20,820 I jeszcze umrę, nikt nie przyjdzie i ześmierdnę w tej chacie... (śmiech) 152 00:12:21,280 --> 00:12:24,480 - A co się stało z Pani nogą? 153 00:12:24,920 --> 00:12:28,880 - Jak to powiedzieć... Tak do końca to nie wiem... 154 00:12:28,900 --> 00:12:33,820 Była pierwsza operacja... Leżałam w czarnobylskim szpitalu 155 00:12:34,200 --> 00:12:42,080 Badali mnie, zrobili rentgen i stwierdzili, że trzeba operować 156 00:12:45,000 --> 00:12:49,880 Nie wiem... Jak pracowałam przy świniach. Jednego razu burza 157 00:12:49,905 --> 00:12:54,224 przyszła, świnie były na dworze, a ja otworzyłam drzwi 158 00:12:54,560 --> 00:12:58,300 Świnie zaczęły biec, a jeden knur mnie uderzył... 159 00:12:58,300 --> 00:12:59,440 O tutaj 160 00:12:59,440 --> 00:13:02,386 Cholernik jeden... Chłopcy pracujący tam przyszli, 161 00:13:02,411 --> 00:13:05,100 zwinęli mnie i zabrali do szpitala w Czarnobylu 162 00:13:05,100 --> 00:13:08,440 No i zapewne od tego czasu coś mi się tam uszkodziło 163 00:13:09,540 --> 00:13:13,520 Też ze stawem mam tu problem... O, podnieść nogi nie dam rady 164 00:13:13,840 --> 00:13:17,480 Prawą jakoś podniosę, a tej nie dam rady 165 00:13:17,740 --> 00:13:20,520 Bo w tej nastąpił proces degeneracji 166 00:13:20,580 --> 00:13:23,780 Jak kostkę sobie uszkodziłam, to tak, że trzy razy jest związana 167 00:13:23,820 --> 00:13:27,100 - Jak spędza Pani dzień? Od rana do wieczora? 168 00:13:27,320 --> 00:13:28,940 - Oj, synek... 169 00:13:29,820 --> 00:13:35,220 Wcześniej to poprałam... Wróciłam ze szpitala, to czyściłam wszystko... 170 00:13:35,520 --> 00:13:41,340 Jak padało to wystawiałam wiadra, żeby trochę wody do nich ponalewało 171 00:13:41,340 --> 00:13:44,000 Bo tu nie ma nawet kto wody przynosić... 172 00:13:44,220 --> 00:13:49,220 No... czasami kuzynka przynosi. Ona tak przychodzi do mnie co któryś dzień 173 00:13:49,220 --> 00:13:51,220 A teraz to już jej od 2 dni nie było... 174 00:13:51,220 --> 00:13:52,980 Może jutro przyjdzie tu na trochę 175 00:13:53,080 --> 00:13:56,300 Robić... no to niczego nie robię. Z resztą co tu jest do roboty? 176 00:13:56,360 --> 00:13:57,520 Krowy nie mam 177 00:13:57,520 --> 00:14:01,740 Koty i wrony mam do towarzystwa (śmiech) 178 00:14:03,360 --> 00:14:06,340 - Chciałaby Pani, żeby częściej do Pani przyjeżdżali ludzie? 179 00:14:06,340 --> 00:14:08,490 - Oj, jak ja bym chciała... Żeby mi chociaż 180 00:14:08,515 --> 00:14:10,764 chlebka przywieźli, żeby ktoś przyjeżdżał... 181 00:14:12,020 --> 00:14:13,680 - Jak często? - Często... 182 00:14:13,820 --> 00:14:17,260 A już tak przeżywałam, że nikt do mnie tu nie przyjeżdża... (śmiech) 183 00:14:19,780 --> 00:14:23,000 A jak już przyjadą, to wszyscy się tu cieszymy 184 00:14:23,480 --> 00:14:25,280 że przyjechali... 185 00:14:25,420 --> 00:14:27,080 A teraz to już ciężko nam tu żyć 186 00:14:27,080 --> 00:14:32,800 Jedzenia mi zostało tak na miesiąc... dobrze, że chociaż sklep obwoźny jeździ 187 00:14:33,260 --> 00:14:38,340 (Chleb) raz na dwa tygodnie (przyjeżdża), on się przecież szybko psuje 188 00:14:38,620 --> 00:14:43,080 Także się cieszę, że jest jedzenie... chleba tu nie było u nas 189 00:14:43,440 --> 00:14:48,560 Oj, Boże... to już 7 lat mija odkąd nie chodziłam do sklepu 190 00:14:48,620 --> 00:14:51,720 Zostawili mnie tutaj... 191 00:14:51,760 --> 00:14:54,620 Nie ma nikogo, dzieci nie ma... 192 00:14:54,860 --> 00:14:59,240 Będę Wam dziękować... i życzyć zdrowia na długie lata 193 00:14:59,480 --> 00:15:01,460 Żebyście do mnie jeszcze przyjechali 194 00:15:01,460 --> 00:15:05,060 Niech Wam Pan Bóg pomaga (łzy) 195 00:15:11,420 --> 00:15:12,704 Dziękujemy! Do widzenia! 196 00:15:12,729 --> 00:15:15,724 Wszystkiego dobrego! Z Bogiem! Z Bogiem, dzieci... 197 00:15:30,960 --> 00:15:32,960 - Dzień dobry! - Dzień dobry... 198 00:15:37,220 --> 00:15:41,566 Przywieźliśmy latarkę... Mniejszą i większą... 199 00:15:41,591 --> 00:15:43,624 Oj, dziękuję Wam! 200 00:15:44,140 --> 00:15:48,140 - Włącznik jest tutaj... - O, jasne... jasne... tak... 201 00:15:55,020 --> 00:15:56,300 O, tutaj, tutaj, tutaj... 202 00:15:56,300 --> 00:15:58,360 Całe życie tu spędziliśmy.... 203 00:15:58,440 --> 00:16:01,520 No, ja to jeszcze wyjeżdżałam, ale mama całe życie tu spędziła 204 00:16:01,680 --> 00:16:05,380 Wiecie jak było jej ciężko, gdy stąd wysiedlali? 205 00:16:05,820 --> 00:16:08,140 - Co Panie pamiętają z tego dnia? Jak to było? 206 00:16:08,140 --> 00:16:14,940 - Akurat w ten dzień, gdy to się stało byłam w Kijowie... O niczym nie wiedziałam 207 00:16:15,300 --> 00:16:20,780 - Dopóki nie przyjechały autobusy pod domy... - Tak... - I ładować zaczęli 208 00:16:21,320 --> 00:16:29,240 - No tak... Tak to my przyjechaliśmy tutaj 29 maja... Nie! 29 kwietnia... 209 00:16:31,280 --> 00:16:35,280 A 4 maja już nas stąd wywozili 210 00:16:35,560 --> 00:16:39,274 My już tutaj pomagałyśmy rodzicom... Ale tak 211 00:16:39,299 --> 00:16:42,764 naprawdę, to niczego z domu nie zabrałyśmy 212 00:16:42,860 --> 00:16:50,440 - Mój gospodarz był na bazie, bo miał hodowlę... ładowali... 213 00:16:50,460 --> 00:16:55,421 A mnie nie wywozili. Pracowałem wówczas na dźwigu, to od razu po katastrofie 214 00:16:55,446 --> 00:16:59,480 przeprawili nas w ramach delegacji wodolotem "Meteor" do Kijowa 215 00:16:59,480 --> 00:17:03,100 Zbadali nas, a potem od razu z rana odesłali do Czarnobyla. 216 00:17:04,160 --> 00:17:06,620 - Ale zaraz po awarii Pana tu odesłali? 217 00:17:07,380 --> 00:17:11,560 - Tak, od razu po awarii. 1 maja już nas tu przysłali do pracy 218 00:17:11,560 --> 00:17:14,880 Jeździły samochody i polewały ulice... 219 00:17:15,060 --> 00:17:17,060 Domy polewali, ulice... 220 00:17:17,180 --> 00:17:19,700 Jeździli tak po 2-3 razy dziennie... 221 00:17:20,080 --> 00:17:26,080 Nocą no... ja byłem wtedy dowodzącym i zadzwonili w nocy, że była awaria 222 00:17:26,080 --> 00:17:31,660 Wszystkich w nocy zebrali i zaczęliśmy przygotowywać preparaty z jodem 223 00:17:31,860 --> 00:17:34,420 - Tutaj, tak? - W Poliske, w aptece 224 00:17:34,540 --> 00:17:40,266 Przygotowywaliśmy, dużo tego było... Preparaty z jodem, na 225 00:17:40,291 --> 00:17:45,700 tarczycę... potem całe takie paczki woziliśmy do Prypeci 226 00:17:45,740 --> 00:17:49,560 Od razu, pierwszej nocy (po awarii) 227 00:17:49,660 --> 00:17:52,480 Powiedzieli nam na początku "na 4 dni wyjeżdżacie" 228 00:17:52,500 --> 00:17:55,280 I mówili, żebyśmy niczego nie brali za wyjątkiem 229 00:17:55,305 --> 00:17:57,744 pościeli, bo może będziemy na polu nocować. 230 00:17:58,460 --> 00:18:02,380 Przywieźli nas w nocy, to pojechałam do Kijowa... 231 00:18:02,480 --> 00:18:06,297 Załadowali nas w nocy na samochody i zawozili tam, 232 00:18:06,322 --> 00:18:09,764 gdzie kazały władze... Oj, straszne to było... 233 00:18:10,180 --> 00:18:14,490 I oni zaczęli zbierać ludzi... Autobusy przyjeżdżały z Prypeci, z dziećmi, rodziny 234 00:18:14,515 --> 00:18:18,304 całe... Zaczęli wysiedlać ludzi. Przywozili ich stamtąd tutaj, do Poliske 235 00:18:18,760 --> 00:18:24,800 I żona już w nocy zbierała tych ludzi, rozwoziła ich... 236 00:18:25,280 --> 00:18:29,020 Kto mógł to ich przyjmował, u nas 2 rodziny mieszkały. 237 00:18:29,180 --> 00:18:32,820 Jak nas wysiedlali... Wtedy byłem operatorem dźwigu 238 00:18:32,940 --> 00:18:37,060 A wtedy nasz port i port w Kijowie były jednym przedsiębiorstwem 239 00:18:37,060 --> 00:18:39,080 Tylko tam kijowski, a tu czarnobylski... 240 00:18:39,520 --> 00:18:42,000 I nam dali w Kijowie mieszkanie 241 00:18:42,120 --> 00:18:47,180 Ale kto miał wcześniej domy, to powinien dostać 2-pokojowe mieszkanie. 242 00:18:47,340 --> 00:18:50,260 No, ale w tamtym czasie nam dali jednopokojowe mieszkanie 243 00:18:50,920 --> 00:18:55,700 No ale po roku... nie... po dwóch latach dali nam inne (mieszkanie). 244 00:18:55,820 --> 00:19:00,802 No, to znaczy stąd nas wysiedlili… I dali nam lokal w dzielnicy 245 00:19:00,827 --> 00:19:05,264 Osokorki… I zamieszkaliśmy w Kijowie, w Instytucie Chemii 246 00:19:05,300 --> 00:19:07,940 Jednopokojowe mieszkanie na siódmym piętrze 247 00:19:08,100 --> 00:19:12,660 A potem dali już większe mieszkanie, też w Kijowie, ale trochę dalej. 248 00:19:12,780 --> 00:19:15,340 Przychodzili: "Dokąd chce Pani jechać?" 249 00:19:15,340 --> 00:19:17,260 A ja mówię: "Ludzie dobrzy - nigdzie!" 250 00:19:17,340 --> 00:19:21,300 "Jak to!? Nie wiecie!? Tu będą umierać ludzie!" 251 00:19:21,360 --> 00:19:25,460 Będą walać się po ziemi, nikt ich nie będzie zbierać... 252 00:19:25,860 --> 00:19:33,800 A tam jak będzie... Ja mówię... "Będzie jak Bóg da! Nigdzie nie pojadę!" 253 00:19:34,800 --> 00:19:38,240 Umierać... To mi najlepiej będzie umierać w swoim domu. 254 00:19:38,420 --> 00:19:40,400 Nie boi się Pan promieniowania? 255 00:19:40,400 --> 00:19:44,800 Wiecie, my nic o tym nie wiedzieliśmy… A to trzeba wiedzieć… 256 00:19:44,900 --> 00:19:48,100 On [pył] przeleciał przez te wysokie domy... 257 00:19:48,160 --> 00:19:54,800 A dokładnie to osiadł w Kijowie... na tych wieżowcach 258 00:19:54,800 --> 00:19:57,120 To całe promieniowanie osiadło... 259 00:19:57,280 --> 00:20:00,920 Także tam... mieszkał syn mojej siostry... 260 00:20:00,920 --> 00:20:02,920 Moja siostra już umarła... 261 00:20:03,140 --> 00:20:09,060 I on mówi do mnie: "Ciocia Ałła, my w lodówce mamy... 262 00:20:10,140 --> 00:20:13,700 ...wyższe promieniowanie niż tam u Was w Poliske!" 263 00:20:14,420 --> 00:20:19,260 Przychodzimy, a tam był wyładowywany odpad z przydomowych pieców... 264 00:20:19,520 --> 00:20:26,004 i zanim się przeszło na stołówkę na trzypokładowym statku, to była 265 00:20:26,029 --> 00:20:32,124 kontrola. Stał taki człowiek i sprawdzał poziom promieniowania. 266 00:20:32,180 --> 00:20:35,020 I tak wybiórczo stwierdzał: "Oj, jesteś napromieniowany!" 267 00:20:35,020 --> 00:20:39,560 I co teraz robić? Wziął miotłę, otrzepał. "Wchodź!" Już nie ma promieniowania... 268 00:20:39,640 --> 00:20:42,040 - A jak Pan myśli, dlaczego Was stąd wysiedlili? 269 00:20:42,260 --> 00:20:46,580 No... co... jak to mówią, komu wojna, a komu rodzima matka (rosyjskie przysłowie) 270 00:20:46,760 --> 00:20:58,140 To bywało w różnych sytuacjach podobnie... Są tu rudy uranu - tak mówili w 1973-74 271 00:20:59,020 --> 00:21:07,740 A tutaj było lotnisko, latały samoloty Kijów - Czarnobyl, Kijów - Poliske 272 00:21:08,220 --> 00:21:14,060 No, więc, geolodzy z helikoptera prowadzili badania gruntu, 273 00:21:14,060 --> 00:21:22,320 bo podejrzewali, że jest tu gdzieś jakaś ruda uranu, osadzona blisko powierzchni 274 00:21:22,420 --> 00:21:25,920 Gdzieś mam gazetę, w której był o tym artykuł. Może ją znajdę i Wam dam 275 00:21:25,980 --> 00:21:29,300 Tu u nas była przepompownia 276 00:21:29,440 --> 00:21:33,500 I wodę wypompowywali, osuszali błota... Oj, kanały też tu były... 277 00:21:33,560 --> 00:21:37,100 I tę wodę przepompowywali do morza, do Dniepru... 278 00:21:37,360 --> 00:21:41,080 A potem przepompownię wyłączyli... 279 00:21:41,080 --> 00:21:44,280 To na początku, w naszej piwnicy faktycznie było jeszcze sucho... 280 00:21:44,320 --> 00:21:47,680 A potem woda znowu podeszła... zajęła znów swoje miejsce... 281 00:21:47,800 --> 00:21:51,480 No... i już wtedy w piwnicy się zrobiło wilgotno... 282 00:21:52,080 --> 00:21:55,420 Zapasy, które tam zanieśliśmy... to wszystkie... 283 00:21:56,240 --> 00:21:57,380 ...przepadły. 284 00:21:57,960 --> 00:22:01,860 A tu wszystko zarosło! Ale poza tym wszystko po staremu, nikt tu nie podchodził 285 00:22:01,900 --> 00:22:06,100 Ale tu u nas, za naszą chatą mieszkała ciotka. 286 00:22:06,100 --> 00:22:08,040 Oni im zakopali dom. 287 00:22:08,960 --> 00:22:12,260 Przyjechały spycharki, wykopali, najechali, zgnietli, 288 00:22:12,285 --> 00:22:15,584 zgarnęli i zakopali. Po wierzchu pochodzili... I tyle. 289 00:22:15,780 --> 00:22:17,780 Nam było bardzo dobrze... 290 00:22:17,960 --> 00:22:27,020 Bywało, że jechał samochód. Pełen samochód... I wieźli te... butle gazowe. 291 00:22:27,300 --> 00:22:32,000 I krzyczą: "KOMU GAZ!? KOMU GAZ!?" 292 00:22:32,100 --> 00:22:38,440 No, ale Kijów to jest Kijów... A mnie ciągnie tutaj... jest rzeczka, woda... 293 00:22:38,500 --> 00:22:41,980 Pojechałem, połowiłem sobie ryby, sprawiało to przyjemność... 294 00:22:41,980 --> 00:22:44,280 Choć powiem szczerze, łowiłem, ale ich nie jem 295 00:22:44,400 --> 00:22:46,980 A ile tu jeździło samochodów! 296 00:22:47,040 --> 00:22:50,800 Często tu jeździły... Tu już mama mieszkała. 297 00:22:51,520 --> 00:22:56,885 Boże, ile samochodów! Tam i z powrotem! Do Czarnobyla, z Czarnobyla.... 298 00:22:56,910 --> 00:23:01,604 na zmiany (do pracy) wieźli... Ile pieniędzy na to potracili... 299 00:23:01,660 --> 00:23:03,860 - Na zmiany (na służbę) niektórzy jeździli... 300 00:23:03,880 --> 00:23:06,020 - A ile produktów tu przywozili! 301 00:23:06,080 --> 00:23:12,260 - Tam był ruch na tej drodze... Tak po 70 autobusów jedziło... 302 00:23:12,580 --> 00:23:16,431 I po jednej... i po drugiej stronie drogi... 303 00:23:16,456 --> 00:23:19,364 Tak, jeździły w tę i we w tę! 304 00:23:19,680 --> 00:23:23,240 - No... a ja tam za drogą siano (trawę) dla krów kosiłam... 305 00:23:23,240 --> 00:23:26,160 Bo krowy trzymałyśmy... 306 00:23:26,580 --> 00:23:29,860 Wszystko to się rozpadło.... 307 00:23:31,220 --> 00:23:35,400 - Żeby chociaż jakaś nadzieja była na to... że tu będzie jakieś życie... 308 00:23:35,640 --> 00:23:39,040 Żeby chociaż coś się tu budowało... 309 00:23:39,140 --> 00:23:42,600 A tak to... Żyjemy jak żyjemy... 310 00:23:43,100 --> 00:23:44,900 I to wszystko... 311 00:23:46,100 --> 00:23:48,800 Żyjemy tak, jak jest nam dane... 312 00:23:51,440 --> 00:23:53,980 - Tak wyglądał w zeszłym roku... - No tak (śmiech) 313 00:23:54,060 --> 00:23:55,460 - Haha, postarzał się! 314 00:23:55,560 --> 00:23:59,700 - Ale gęba taka sama... - Tylko babuszka się nie postarzała... 315 00:23:59,780 --> 00:24:03,720 - I mundur ten sam - A włosy zobaczcie, jakie długie miałem... 316 00:24:04,540 --> 00:24:06,540 Uwaga. Dobra 317 00:24:07,060 --> 00:24:09,960 Pokaż, co tam wyszło 318 00:24:10,540 --> 00:24:11,820 Ładnie wyszliśmy 319 00:24:11,900 --> 00:24:13,940 Ja jak małpa 320 00:24:15,100 --> 00:24:17,100 - Zdrowia i 200 lat! 321 00:24:18,000 --> 00:24:20,860 - Do widzenia! Będziemy do Pani zajeżdżać! - Oj... oj... 322 00:24:21,420 --> 00:24:25,480 - Daj jeszcze Cię uścisnę... - Dziękuję... Dziękuję! 323 00:24:28,040 --> 00:24:30,040 - No dobrze chłopcy, jeździe spać... 324 00:24:30,300 --> 00:24:33,640 - Proszę na nas czekać. Dziękujemy, wszystkiego dobrego! 325 00:24:55,520 --> 00:24:58,320 Chleba dużo przywieźliśmy 326 00:24:58,520 --> 00:25:02,780 Kiełbasy, tam mleko jest... Wszystko jest dla pani... I chemia też. 327 00:25:02,900 --> 00:25:05,100 Rany, dziękuję Wam za wszystko... 328 00:25:05,220 --> 00:25:06,300 - Nie ma za co! 329 00:25:06,360 --> 00:25:10,860 - Na zdrowie! Tylko "nie za pijaństwo, a za lekarstwo!" 330 00:25:16,800 --> 00:25:19,440 - A dokąd Pani idzie? - Do Marusi Was prowadzę... 331 00:25:19,440 --> 00:25:21,100 - My przyjechaliśmy samochodem... 332 00:25:21,100 --> 00:25:24,620 A to jest blisko, to auto może podjechać, a my z panią się przejdziemy 333 00:25:24,680 --> 00:25:26,980 - Dzień dobry! - Dzień dobry! 334 00:25:27,820 --> 00:25:29,920 - To u Ciebie na progu [drugiej babuszki] 335 00:25:29,960 --> 00:25:32,100 Tutaj mamy dla pani jeszcze dużo produktów 336 00:25:32,100 --> 00:25:34,998 - Tu jest taka chemia... I pokrywki na słoiki, 337 00:25:35,023 --> 00:25:38,044 rękawiczki do ogrodu... do pracy, żeby pani miała 338 00:25:38,100 --> 00:25:39,110 Dziękuję... 339 00:25:39,135 --> 00:25:41,540 Zapałki, proszek, mydła... Tu jest podpałka 340 00:25:41,580 --> 00:25:44,930 Nie znałyśmy tego... Byłam u Olgi, pokazała mi 341 00:25:44,955 --> 00:25:48,304 to i wąchaliśmy to, językiem lizałyśmy (śmiech) 342 00:25:48,360 --> 00:25:50,260 - Dziękuję, dzieci... dziękuję... 343 00:25:50,260 --> 00:25:55,920 To jest babuszki Hani i czy pani jej przekaże to zdjęcie? Bo zapomniałem jej dać... 344 00:25:55,920 --> 00:25:59,260 - Dam jej, dam... - O, i to pani 345 00:25:59,420 --> 00:26:02,740 - Ja tu u was byłam... lat już ile...? (śmiech) 346 00:26:02,780 --> 00:26:03,875 Dziękuję! 347 00:26:03,900 --> 00:26:06,884 Z Bogiem! Dziękuję Wam! Dziękuję, dzieci.... 348 00:26:24,900 --> 00:26:26,900 - Dobry wieczór! 349 00:26:28,420 --> 00:26:31,980 - Ooo! Latarka! A już chciałam Was o nią poprosić! 350 00:26:31,980 --> 00:26:33,680 - Bo nie mam już żadnej 351 00:26:33,680 --> 00:26:35,200 A to bardzo dobra latarka 352 00:26:38,500 --> 00:26:41,580 - Oj, dziękuję... - A to od stałych klientów... 353 00:26:42,000 --> 00:26:45,140 Jeśli nam nie otworzy no to u pani zostawimy dla niego prezenty 354 00:26:45,140 --> 00:26:47,660 - Albo zostawcie u niego w drewutni. Tam nikt 355 00:26:47,685 --> 00:26:50,180 nie chodzi, nawet pies czy kot tam nie zagląda 356 00:26:50,220 --> 00:26:52,180 - Aaa.. ja wiem gdzie 357 00:26:52,280 --> 00:26:54,000 A jak jego zdrowie? 358 00:26:54,020 --> 00:26:57,440 - W rękach dobre, Krystian... Rąbie drewno 359 00:26:57,440 --> 00:27:00,720 - On!? Sam? - Sam! A nóg nie ma... 360 00:27:01,020 --> 00:27:03,200 Chodzi z dwoma kijami. 361 00:27:03,680 --> 00:27:05,340 - Dobry wieczór! 362 00:27:06,720 --> 00:27:10,540 Żarówkę Panu zaraz zmienimy, żeby było trochę jaśniej 363 00:27:11,040 --> 00:27:12,800 A gdzie żarówka? 364 00:27:12,880 --> 00:27:15,320 Nową Panu tu wkręcimy... 365 00:27:15,480 --> 00:27:17,700 Nie trzeba, nie trzeba... 366 00:27:18,320 --> 00:27:20,140 To nowa 367 00:27:21,000 --> 00:27:25,460 A tu mamy... kupiliśmy panu dla kota karmę, bo pan ma wiele kotów 368 00:27:25,700 --> 00:27:29,280 - A co to? - To... dla kota - Aaa... dla kota.... 369 00:27:29,440 --> 00:27:30,920 O tam, kotek 370 00:27:31,020 --> 00:27:34,920 - Koty! Pobiegły gdzieś na dwór... - Nie, one tam są... 371 00:27:34,980 --> 00:27:37,240 - Kicia! Kicia! Kicia! Kicia! 372 00:27:42,840 --> 00:27:44,460 Dwie sztuki 373 00:27:44,580 --> 00:27:46,680 A tak to mam ich... 374 00:27:47,180 --> 00:27:48,620 ...pięć 375 00:27:49,780 --> 00:27:54,160 Może na dworze są... na dworze jest jakaś kotka... 376 00:27:54,220 --> 00:27:56,220 Może być na dworze, nie widziałem... 377 00:27:56,540 --> 00:27:58,020 Fotografia... 378 00:27:58,020 --> 00:28:01,000 - A to Pan, tak? - Taak.... 379 00:28:05,080 --> 00:28:07,020 Jak widzisz... 380 00:28:08,360 --> 00:28:09,880 Palce moje... 381 00:28:12,700 --> 00:28:15,000 Już niesprawne... 382 00:28:16,260 --> 00:28:20,000 Niesprawne... i tyle... 383 00:28:20,160 --> 00:28:24,340 - Tak mocniej. O, na trzy... No to już cztery (śmiech) 384 00:28:27,260 --> 00:28:31,660 - To tak będzie świecić? - Tak najlepiej! 385 00:28:37,340 --> 00:28:39,860 A tam na zewnątrz kto świeci... 386 00:28:39,920 --> 00:28:43,020 A to nasi. Jeszcze panu toporek przyniesiemy. 387 00:28:45,580 --> 00:28:52,860 - Na czoło musi uważać... bo jest wysoki... 388 00:28:53,120 --> 00:28:54,699 Niech Pan zobaczy, jaki ostry! 389 00:28:54,724 --> 00:28:57,240 On jest bardzo ostry! Żeby pan uważał, ostrożnie... 390 00:28:57,280 --> 00:29:01,240 - Jest bardzo ostry, trzeba ostrożnie... Żeby palców sobie nie uciąć 391 00:29:01,240 --> 00:29:04,040 - To polski, tak? - Tak, polski... 392 00:29:08,240 --> 00:29:10,180 - To dla Pana, może Pan go wziąć... 393 00:29:11,480 --> 00:29:12,500 Z Polski... 394 00:29:12,500 --> 00:29:14,240 Prezent? 395 00:29:14,860 --> 00:29:17,220 Dziękuję! Dziękuję! 396 00:29:17,440 --> 00:29:20,120 - Nie ma za co! - Jak to nie ma za co!? 397 00:29:20,120 --> 00:29:22,380 A siekierka? - To po prostu prezent dla Pana! 398 00:29:22,400 --> 00:29:24,400 Dajecie mi to (śmiech) 399 00:29:24,720 --> 00:29:27,740 - Jedzenie...? Jak to? 400 00:29:28,280 --> 00:29:31,880 - Tak, pan zobaczy. Mleko, kiełbasa... Chleb... 401 00:29:32,000 --> 00:29:34,360 - Chleb też? - Tak, chleb! 402 00:29:34,700 --> 00:29:38,820 Wielkie Wam dzięki! I dzięki wielkie Wam! 403 00:29:39,480 --> 00:29:43,900 Życzę Wam bardzo dużo szczęścia! 404 00:29:44,000 --> 00:29:45,960 Ogromnego szczęścia! 405 00:29:46,120 --> 00:29:47,860 - I Panu również! 406 00:29:47,940 --> 00:29:55,500 - Mnie? A co tam mnie, ja już jestem stare padło... Ile mi zostało... 407 00:29:55,680 --> 00:29:58,780 - Wcale Pan nie stary... Duchem młody! 408 00:30:00,140 --> 00:30:02,420 - Aaaa... a no... masz rację! 409 00:30:13,560 --> 00:30:15,840 Tak, chłopy muszą już jechać... 410 00:30:17,240 --> 00:30:18,580 Chcę opowiedzieć... 411 00:30:18,700 --> 00:30:23,660 Mamo, chłopcy muszą jechać... Poczekaj tutaj... 412 00:30:23,900 --> 00:30:25,760 - Na podwórku stała dziewczyna... 413 00:30:25,920 --> 00:30:31,320 I chłopak dziewczynie powiedział... taka dawna piosenka... smutna 414 00:30:31,640 --> 00:30:35,900 Żegnaj moja luba dziewczyno, Obiecam wrócić tu znów! 415 00:30:36,000 --> 00:30:40,160 A gdy złożą mnie w ciemną mogiłę, Na wieki stanę się Twój. 416 00:30:40,160 --> 00:30:44,760 Długo nań czekała, Rok w rok, a zań słuchu brak, 417 00:30:44,960 --> 00:30:49,240 Ołtarzyk dla niego zrobiła, Czy opuścił on ziemski szlak? 418 00:30:49,400 --> 00:30:54,020 Wrócić już mu nie przyjdzie, Gdyż zginął w krwawym boju. 419 00:30:54,140 --> 00:30:58,460 Pochowali go dobrzy ludzie, W dalekim, obcym kraju… 420 00:30:58,580 --> 00:31:03,320 A kozak z pochodu powracał, Czyjaś pomyłka to była 421 00:31:03,420 --> 00:31:08,020 Do dziewczyny swojej pospieszył Co zapomniała o swym kozaku... 422 00:31:08,540 --> 00:31:12,080 I.... i.... i już sobie nie przypomnę... - (śmiech) 423 00:31:12,260 --> 00:31:14,620 Ja sama sobie będę śpiewać 424 00:31:14,920 --> 00:31:19,500 A jeszcze w trakcie wojny zginął mój starszy brat. 1922 rok urodzenia 425 00:31:19,940 --> 00:31:22,100 I mamie nie dawali emerytury 426 00:31:22,760 --> 00:31:26,280 Poszedłem się wykłócać bezskutecznie... 427 00:31:26,520 --> 00:31:29,220 Był taki major Jabłokow 428 00:31:29,420 --> 00:31:32,520 I mówi do mnie: "A kto Cię wie, kto tam ginął!?" 429 00:31:32,720 --> 00:31:36,144 A ja mu mówię, że może na wojnie nie byłem, ale doskonale 430 00:31:36,169 --> 00:31:38,884 wiem, jak nasi prowadzili natarcie i odwrót... 431 00:31:38,960 --> 00:31:42,840 Pierwszy raz to Niemcy tu wkroczyli bez jednego strzału 432 00:31:42,940 --> 00:31:45,840 Na rowerach z karabinami wkroczyli do Czarnobyla 433 00:31:45,940 --> 00:31:53,780 No, dzieckiem wtedy byłem, miałem 13 lat... W 1941 roku... 434 00:31:54,160 --> 00:31:58,060 Oni przyszli tutaj nad rzeczkę... 435 00:31:58,920 --> 00:32:08,240 I tam podszedłem, patrzę... technika cała, most pontonowy... 436 00:32:09,360 --> 00:32:13,000 I samochody takie, które jeżdżą po piasku, po wszystkim... 437 00:32:13,060 --> 00:32:15,560 Mieliśmy tu też czołgi. 438 00:32:15,700 --> 00:32:19,900 Więc myślę pójdę i pooglądam sobie czołgi 439 00:32:20,220 --> 00:32:24,420 Przychodzę, a obok czołgu stoi żołnierz z karabinem. 440 00:32:24,980 --> 00:32:27,940 Ja sobie podejdę. "NIE WOLNO, CHŁOPCZE! NIE PODCHODŹ!" 441 00:32:27,980 --> 00:32:30,420 A tam stał karabin maszynowy, zabezpieczony dyktą 442 00:32:30,420 --> 00:32:32,780 A oni idą do przodu, za Stalina... 443 00:32:33,640 --> 00:32:39,980 A kiedy była wojna… Gdy ludzie umierali lub ich zabijali 444 00:32:40,300 --> 00:32:43,700 Trupy wozami wozili… konnymi… 445 00:32:43,800 --> 00:32:47,880 - No wiadomo, że na froncie to wielu zginęło, szczególnie mężczyzn… 446 00:32:48,100 --> 00:32:54,160 - U nas mała wioseczka, a zginęły 72 osoby… 447 00:32:54,160 --> 00:32:59,540 Tatę mojego zabili… A brata powiesili… 448 00:33:00,620 --> 00:33:02,280 - W Wiedniu… - W Niemczech... 449 00:33:02,380 --> 00:33:04,480 - Nie, nie w Niemczech… W Wiedniu on był… 450 00:33:04,520 --> 00:33:06,580 - No nie wiem, ale zabrali go do Niemiec! 451 00:33:06,580 --> 00:33:10,740 - No do Niemiec, ale potem był w Wiedniu, w fabryce na pracy 452 00:33:10,880 --> 00:33:16,280 - Gdy go zabrali pierwszy raz, to udało mu się uciec… On był urodzony w 1923 roku… 453 00:33:17,420 --> 00:33:19,800 Jeszcze nie był w wojsku 454 00:33:20,180 --> 00:33:27,100 I jak on uciekł, to wtedy mnie zapisali, żebym ja jechała do Niemiec na roboty. 455 00:33:27,300 --> 00:33:32,440 A mój ojciec się z kimś dogadał, żeby do tego nie doszło… 456 00:33:32,520 --> 00:33:37,140 Wróciliśmy do domu, w środku nocy… 457 00:33:37,340 --> 00:33:44,640 I potem kryłam się w domu. I on też był już w domu – po ucieczce. 458 00:33:44,780 --> 00:33:47,300 I powiedział do matki: „Mamo! 459 00:33:47,300 --> 00:33:50,540 Będzie już za późno jak ją do Niemiec wywiozą… Zjedzą ją tam!” 460 00:33:50,680 --> 00:33:53,540 No i pojechał... I pojechał... 461 00:33:54,360 --> 00:33:59,321 A stamtąd pisał do nas... pocztówki, nie listy a takie pocztówki 462 00:33:59,346 --> 00:34:01,024 Mam jego listy... 463 00:34:01,100 --> 00:34:03,100 Tylko w Kijowie zostały 464 00:34:03,260 --> 00:34:08,360 - I pisał do nas, że tam na polu, gdzie zbierałam grzyby... 465 00:34:08,500 --> 00:34:12,320 ...za czasów okupacji był front 466 00:34:12,480 --> 00:34:19,380 - Tam właśnie forsowali Dniepr... Jak maszerowali tu z Białorusi... 467 00:34:19,500 --> 00:34:21,700 Szli naprzód i krzyczeli: 468 00:34:21,880 --> 00:34:25,660 "Za Ojczyznę! Za Stalina! Hurra! Hurra! 469 00:34:25,760 --> 00:34:32,760 I potem też w lesie tam siedzieli... Walczyli, strzelali... 470 00:34:35,020 --> 00:34:41,840 I on nam pisał w tych listach... na widokówkach, że pracuje w fabryce meblowej 471 00:34:42,220 --> 00:34:47,100 A meble robimy takie, jakie są tu na naszym polu 472 00:34:47,100 --> 00:34:50,612 Wojna była, pociski padały... Pracował w jakiejś fabryce 473 00:34:50,637 --> 00:34:53,940 wojskowej, ale otwarcie nie można było tego napisać... 474 00:34:53,980 --> 00:34:56,920 A wysyłał do nas tylko widokówki... 475 00:34:57,020 --> 00:34:59,140 - O, takie malutkie... Mam je... 476 00:35:01,320 --> 00:35:03,300 Tak... Ale go powiesili... 477 00:35:03,320 --> 00:35:06,600 Mieli tam jakąś swoją organizację podziemną 478 00:35:07,760 --> 00:35:11,740 Bo byli też tam inni ludzie z naszej wioski 479 00:35:12,040 --> 00:35:14,780 I jak wrócili, to nam opowiadali... 480 00:35:14,780 --> 00:35:20,540 ...że wyprowadzili go i przy obecności wszystkich - powiesili... 481 00:35:22,460 --> 00:35:25,320 - Chciałam coś jeszcze powiedzieć... 482 00:35:27,360 --> 00:35:30,720 Nasza wieś była objęta działaniami wojennymi 483 00:35:31,000 --> 00:35:37,680 Tak, jak Chatyń... Gdzie do ludzi strzelali, zapędzali do chat i podpalali... 484 00:35:38,460 --> 00:35:40,020 Wtedy u nas byli Niemcy... 485 00:35:40,180 --> 00:35:43,980 Do szkoły poszedłem... do pierwszej klasy chodziłem, gdy wkroczyli Niemcy... 486 00:35:44,100 --> 00:35:47,600 I szkołę spalili... wszystko spalili... Niczego nie zostawili... 487 00:35:47,860 --> 00:35:49,960 Zapędzili nas do Czarnobyla 488 00:35:50,140 --> 00:35:53,540 Przez jakiś czas trzymali tam w szkole, uciekliśmy jakoś stamtąd 489 00:35:53,860 --> 00:35:57,340 A część z nas wywieźli na roboty do Niemiec 490 00:35:57,480 --> 00:36:02,200 Ludzi tu palili, wioskę... rozstrzeliwali nas... za nic. 491 00:36:02,660 --> 00:36:06,120 Mój ojciec był na froncie, brat na froncie... A ja zostałem z matką... 492 00:36:06,220 --> 00:36:08,140 I ostałem się żywy. 493 00:36:08,440 --> 00:36:09,920 A tu zaraz była linia frontu 494 00:36:09,980 --> 00:36:12,420 Tu była jedna przeprawa... Przez Dniepr... 495 00:36:12,780 --> 00:36:17,320 Jak strzelali z broni automatycznej, karabinów... Nasi i Niemcy... 496 00:36:17,520 --> 00:36:21,020 Nam się tu w czasie wojny o tak dostało! 497 00:36:21,320 --> 00:36:25,760 I nikt tu się do nas nie przyjechał, sami z tym zostaliśmy... 498 00:36:25,840 --> 00:36:28,840 Dostali dużo od wojny, ale nie dostali rekompensaty od władzy 499 00:36:28,840 --> 00:36:34,520 A ludzi powystrzelali na froncie... W Fińskiej wojnie... Wielkiej Ojczyźnianej... 500 00:36:34,540 --> 00:36:37,700 Na Ukrainie zginęło bardzo wielu ludzi... 7 milionów 501 00:36:37,760 --> 00:36:40,600 7 milionów zginęło... 502 00:36:42,060 --> 00:36:46,260 I oni próbowali nas skłócić... Z Polską... 503 00:36:46,320 --> 00:36:49,420 Polska, Ukraina nie są winne... To oni to specjalnie robili... 504 00:36:49,460 --> 00:36:51,080 Żeby jedni z drugimi walczyli 505 00:36:51,160 --> 00:36:53,020 To wszystko robił Stalin 506 00:36:53,080 --> 00:36:54,840 Ilu ludzi zamordował... 507 00:36:55,000 --> 00:36:56,920 Tylu ludzi zamordował... 508 00:36:57,660 --> 00:37:02,040 I Polsce też się dostało... wszyscy przez niego cierpieliśmy... 509 00:37:02,120 --> 00:37:04,380 I my, i Wy - cierpieliśmy 510 00:37:04,560 --> 00:37:06,680 Teraz znowu chcą nas skłócić... 511 00:37:06,680 --> 00:37:08,971 My nie jesteśmy winni, Polska nie jest winna, 512 00:37:08,996 --> 00:37:11,144 nikt z nas nie jest winny. To oni są winni! 513 00:37:11,400 --> 00:37:15,580 Chcieli nas celowo skłócić 514 00:37:16,100 --> 00:37:21,280 A jak wojna była u nas... W 1943 po raz drugi tu przyszli 515 00:37:21,620 --> 00:37:26,760 W domu było 5 żołnierzy... Szósty też żołnierz - ale Żyd. A ja o tym nie wiedziałem 516 00:37:26,980 --> 00:37:31,020 I pyta: słuchaj, a Żydów tutaj rozstrzeliwali? 517 00:37:31,140 --> 00:37:34,200 Ja mówię: no tak, rozstrzeliwali... 518 00:37:35,380 --> 00:37:40,025 Tam gdzie ja chodziłem do szkoły to też chodzili Żydzi... ale 519 00:37:40,050 --> 00:37:44,244 tacy biedni, co nie wyjechali. I Niemcy ich rozstrzelali 520 00:37:44,340 --> 00:37:48,320 Tam jest taka ulica... Internacjonalna 521 00:37:48,500 --> 00:37:52,958 I szliśmy tam. A to było gdzieś na początku 522 00:37:52,983 --> 00:37:57,744 grudnia... albo w ostatnich dniach listopada... 523 00:37:58,060 --> 00:38:03,160 ... i mieliśmy sąsiada. A jego ojciec, za Niemców, był starostą 524 00:38:03,660 --> 00:38:07,340 I mówi: "Chodź, pójdziemy zobaczyć, dzisiaj będą Żydów rozstrzeliwać"... 525 00:38:07,340 --> 00:38:08,520 To było w 1943 roku 526 00:38:08,600 --> 00:38:12,120 I jak tylko doszedłem do Internacjonalnej... 527 00:38:12,860 --> 00:38:17,540 Przyjaciela wiozą na wozie i on macha do mnie "Lonia! Żegnaj!" 528 00:38:17,740 --> 00:38:20,760 Nie mogłem mu pomóc... 529 00:38:21,120 --> 00:38:25,680 Jak miałem mu pomóc, dokąd go zabrać? Miałem 13 lat... 530 00:38:32,040 --> 00:38:35,200 I oburzył się ten Żyd: dlaczego go nigdzie nie zabrałem? 531 00:38:35,280 --> 00:38:38,180 A gdzie ja go mialem zabrać? Byłem chłopcem... 532 00:38:38,580 --> 00:38:41,140 13 lat! Gdzie ja miałem go zabrać i przechować? 533 00:38:41,180 --> 00:38:42,880 No i wzięli ich i rozstrzelali... 534 00:38:42,940 --> 00:38:45,026 A ilu ich rozstrzelali... Nie wiem, mówią, 535 00:38:45,051 --> 00:38:47,284 że jakieś 500 osób. Czy to prawda - nie wiem 536 00:40:36,700 --> 00:40:38,700 Gdzie to drewno? 537 00:40:39,000 --> 00:40:41,140 - A tam o... - Dobrze, to idziemy... 538 00:40:41,680 --> 00:40:45,640 - Nie, Krystianku... nie po to przyszedłeś... 539 00:40:45,720 --> 00:40:48,360 Muchtar, cześć! Nie poznajesz? 540 00:40:51,840 --> 00:40:54,380 My przyjechaliśmy dawać, a nie zabierać, więc... 541 00:40:54,860 --> 00:40:58,140 - Nie! Przecież to ja od Was zabrałam... 542 00:40:58,580 --> 00:41:00,760 Pani nie zabrała, to my podarowaliśmy 543 00:41:00,960 --> 00:41:02,960 - Ogromnie Wam dziękuję... 544 00:41:05,320 --> 00:41:08,840 Prezent... od Nataszy 545 00:41:08,940 --> 00:41:11,500 - Od Nataszy... - Tak! - Dziękuję... 546 00:41:12,800 --> 00:41:16,860 To też prezent dla pani. Była taka inna dziewczyna, Małgosia... 547 00:41:17,040 --> 00:41:19,320 I ona też o pani pamięta 548 00:41:19,360 --> 00:41:23,500 - Jak się odwdzięczyć... Jak się cieszę... 549 00:41:25,240 --> 00:41:28,880 Nie ma co płakać! Tyle ludzi z Polski o pani pamięta 550 00:41:29,620 --> 00:41:35,260 - Obcy ludzie [pamiętają]... Jak tu Krystianku nie płakać, jak w domu sama jestem... 551 00:41:35,400 --> 00:41:37,120 - My przecież o Pani pamiętamy 552 00:41:37,300 --> 00:41:39,640 - Kiedy ja... no wiecie... 553 00:41:40,100 --> 00:41:41,160 Dzień dobry! 554 00:41:41,200 --> 00:41:44,605 Tu parę rzeczy jest... Proszę wziąć, jeśli potrzeba. 555 00:41:44,630 --> 00:41:45,764 Dziękuję. 556 00:41:45,960 --> 00:41:48,800 Paracetamol można od razu wrzucić do środka 557 00:41:49,260 --> 00:41:53,540 Dziękuję Wam... za to co robicie... 558 00:41:53,620 --> 00:41:56,020 Widzicie no, tutaj prawie same babulinki... 559 00:41:56,140 --> 00:42:01,120 Mogłaby być przecież jakaś organizacja, która by o nią zadbała... no ale... 560 00:42:02,820 --> 00:42:07,880 - Ale nikt nie przyjeżdża... - No... może jakaś tam pomoc społeczna... 561 00:42:08,400 --> 00:42:13,200 Bardzo chcę Wam podziękować za to, że o mnie nie zapominacie... 562 00:42:13,540 --> 00:42:15,160 Mamy nadzieję, że Wam się podoba 563 00:42:15,240 --> 00:42:21,400 - Oj, podoba się! Niech Bóg da zdrowie wszystkim tym, którzy nas pamiętają... 564 00:42:21,700 --> 00:42:24,840 pamiętają i pomagają nam... 565 00:42:25,080 --> 00:42:29,780 Bardzo dobrze, że ktoś tu czasem do niej przyjedzie. Sama tak nigdzie nie wyjdzie 566 00:42:29,980 --> 00:42:34,140 A emerytura 1000 - 1800 hrywien [150 - 270 złotych]... Co to jest? 567 00:42:34,300 --> 00:42:35,520 To łzy, a nie emerytura 568 00:42:35,560 --> 00:42:42,260 Wczoraj pokazywali... Ministrowie - po 2 miliony zarabiają 569 00:42:42,720 --> 00:42:46,800 No może i ludzie dobrzy... tylko sumienia mało mają... 570 00:42:47,100 --> 00:42:49,320 Tam chleb jest, mleko... 571 00:42:49,420 --> 00:42:52,320 - Bardzo dobrze! Bo chleba nie mam! 572 00:42:52,380 --> 00:42:54,040 Chleba nie mam 573 00:43:01,240 --> 00:43:03,580 Ja Was pamiętam... Bardzo dobrze. 574 00:43:03,760 --> 00:43:08,020 W zeszłym roku zimą też przyjechaliście 575 00:43:08,600 --> 00:43:12,160 I kocyk mi się tak spodobał, taki ciepły. 576 00:43:12,360 --> 00:43:17,980 A teraz to już nikt tu nie przyjeżdża... No... Tylko Wy. 577 00:43:18,100 --> 00:43:20,780 Wy byliście w zeszłym roku. I nikogo więcej. 578 00:43:20,900 --> 00:43:26,840 Oczywiście, że byłam wdzięczna... I się modliłam... Pomóż Boże tym ludziom... 579 00:43:26,880 --> 00:43:28,220 Zawsze i wszędzie. 580 00:43:28,280 --> 00:43:30,460 Za to, że nam pomagają. 581 00:43:30,520 --> 00:43:35,560 Że rozumieją, iż jesteśmy żywymi ludźmi... 582 00:43:35,720 --> 00:43:39,400 I się po prostu znaleźliśny w takiej sytuacji... 583 00:43:39,520 --> 00:43:45,160 Już od dawna tak modlę się do Boga. I mówię: 584 00:43:45,420 --> 00:43:53,320 "Boże chroń tych ludzi, u których jest jeszcze ludzka dusza..." 585 00:43:53,500 --> 00:43:56,880 "... chociażby kropelka świętości w duszy..." 586 00:43:56,940 --> 00:44:02,740 Kto rozumie czym jest smutek i że się go przeżywa... 587 00:44:03,520 --> 00:44:11,500 A co ja mogę zrobić, jak mam uraz po operacji i mnie to ogranicza. 588 00:44:11,800 --> 00:44:14,300 No, ale co mogę, to zrobię 589 00:44:14,500 --> 00:44:17,320 Na przykład pojadę... oj - pojadę! Pójdę 590 00:44:17,360 --> 00:44:20,560 wezmę piłę spalinową, drewno porąbię albo potnę. 591 00:44:20,560 --> 00:44:29,280 Potnę, a potem na taczce przywożę... Taczkę ma tu mój krewny niedaleko... 592 00:44:30,700 --> 00:44:32,760 Załaduję, przytaszczymy i tyle 593 00:44:32,840 --> 00:44:36,240 A to czasami znajomy przyjedzie samochodem, to na samochód załadujemy 594 00:44:36,280 --> 00:44:38,480 A po przywiezieniu to sobie jeszcze porąbię 595 00:44:38,500 --> 00:44:42,100 Tylko jak ja półgodziny porąbię to i tak dobrze... 596 00:44:42,140 --> 00:44:45,463 Tak (jest napisane), że z urną do głosowania 597 00:44:45,488 --> 00:44:48,884 przyjechali do Strefy. Urna jest przezroczysta 598 00:44:48,980 --> 00:44:53,120 - I jest zdjęcie, jak babuszki wrzucają... - To u babuszki w domu! Tutaj! Tutaj! 599 00:44:53,240 --> 00:44:57,480 Jak babuszka wrzuca kartę do głosowania. Do tej urny przezroczystej 600 00:44:58,140 --> 00:45:00,976 No, tylko to jest z 2012 roku. Wybory były niedawno 601 00:45:01,001 --> 00:45:03,564 (kolejne) i na tych wyborach nie przyjechali... 602 00:45:03,920 --> 00:45:05,920 - Dzień dobry! 603 00:45:09,320 --> 00:45:11,320 Bardzo się cieszę! 604 00:45:16,660 --> 00:45:19,000 Też mamy dla pana zdjęcie 605 00:45:19,260 --> 00:45:21,720 Byliśmy rok temu w tym samym czasie 606 00:45:22,960 --> 00:45:24,520 - Oj, dziękuję... 607 00:45:24,520 --> 00:45:26,480 - Będzie nas Pan pamiętać - Tak, tak... 608 00:45:26,520 --> 00:45:29,910 Jak pierwszy raz do Pana przyjechaliśmy, to jeszcze babuszka żyła... 609 00:45:29,935 --> 00:45:30,964 Tak, była... 610 00:45:30,980 --> 00:45:33,480 Tak, ja pamiętam, że pan ma bardzo dobry miód 611 00:45:33,480 --> 00:45:36,540 - Sami swoi! - Haha! Cześć! 612 00:45:37,600 --> 00:45:39,400 - Dzień dobry! 613 00:45:39,420 --> 00:45:43,020 To jest właśnie od tej dziewczyny, od Magdaleny 614 00:45:44,760 --> 00:45:48,120 I ona... tutaj napisała do pana (list) 615 00:45:49,180 --> 00:45:51,180 - Aaa! To ona! 616 00:45:53,060 --> 00:45:55,060 - Ona już z cztery razy u mnie była! 617 00:45:55,240 --> 00:45:57,740 Co roku pana odwiedzamy w tej samej grupie 618 00:45:58,180 --> 00:46:00,340 - Rok temu. Pamięta Pan? 619 00:46:08,400 --> 00:46:11,620 - Jeszcze troszkę chleba, cerata - O, dobra taka 620 00:46:11,880 --> 00:46:13,400 - Tania, podejdź! 621 00:46:13,460 --> 00:46:16,260 - Podejdź tu... - Ręcznik taki ładny... czerwony i ładny 622 00:46:16,260 --> 00:46:18,260 - Trzymaj! - Oj, dziękuję... 623 00:46:18,340 --> 00:46:20,260 - Oj, dziękuję... 624 00:46:20,300 --> 00:46:23,140 - Zimy nie ma, ale może... - Dziękuję... 625 00:46:25,460 --> 00:46:28,610 To ma Pan różną chemię, ściereczki do sprzątania... 626 00:46:28,635 --> 00:46:29,684 Dziękuję... 627 00:46:29,740 --> 00:46:33,050 Bateryjki... Proszę nie zapomnieć latarki, bardzo się Panu przyda. 628 00:46:33,075 --> 00:46:34,244 Dziękuję... 629 00:46:34,320 --> 00:46:38,360 - U Was kierowca w ogóle nie pije? - Nie, kierowca nie 630 00:46:38,400 --> 00:46:41,820 - W Warszawie nie piją kierowcy? - NIe, nie piją (śmiech) 631 00:46:51,760 --> 00:46:53,760 - O, dobrze leży! - Ciepły jest... 632 00:46:57,040 --> 00:46:59,040 Zamknięte? 633 00:47:03,620 --> 00:47:07,420 Chłopcy z Polski przyjechali. Trochę pomocy Wam przywieźli 634 00:47:08,320 --> 00:47:11,360 Tu jest przygotowane, zobacz, na nowy rok (prawosławny) 635 00:47:17,100 --> 00:47:19,100 - Dziękuję... - Tam pokrywki są... 636 00:47:19,220 --> 00:47:20,880 A tu trochę jedzenia 637 00:47:22,980 --> 00:47:24,980 - Dobry wieczór! - Dobry wieczór! 638 00:47:25,300 --> 00:47:28,260 No, tutaj dużo jedzenia, kiełbasa... 639 00:47:28,540 --> 00:47:30,580 No to co. Po 100 gram wypijecie? 640 00:47:37,600 --> 00:47:40,920 - Bardzo Panu dziękujemy.... - Dziękuję i Wam, dziękuję 641 00:47:41,580 --> 00:47:44,700 - Będziemy przyjeżdżać - Przyjeżdżajcie, przyjeżdżajcie... 642 00:47:47,220 --> 00:47:49,220 - Dzień dobry! - Dzień dobry 643 00:47:49,660 --> 00:47:51,440 Oj, dzieci moje... 644 00:47:54,000 --> 00:47:57,080 Zdjęcie sobie z Panią zrobiliśmy w zeszłym roku, pamięta Pani? 645 00:47:57,120 --> 00:47:58,940 Obiecaliśmy je przywieźć 646 00:47:58,940 --> 00:47:59,960 - O, tak! 647 00:48:00,380 --> 00:48:04,260 I pani taką nową latarkę przywieźliśmy. Bardzo dobrą 648 00:48:07,520 --> 00:48:09,520 - Dzień dobry! 649 00:48:09,820 --> 00:48:13,800 Z Polski z do Was przyjechali, pomóc Wam! Trochę produktów przywieźli 650 00:48:14,180 --> 00:48:17,860 - Może się Pani spodoba... - Dziękuję, dzieci moje... 651 00:48:18,000 --> 00:48:21,940 - Ooo! To teraz baba będzie spać! 652 00:48:22,640 --> 00:48:25,140 - Będzie cieplej! - Bedzie cieplutko! 653 00:48:25,380 --> 00:48:29,060 Ja sama! Ja sama... 654 00:48:32,060 --> 00:48:35,180 Proszę zobaczyć, jak na Panią szyty... 655 00:48:39,240 --> 00:48:41,700 - Cieplej będzie, jak dawniej! 656 00:48:41,780 --> 00:48:43,980 Dziękuję Wam... Dziękuję, synek... 657 00:48:44,060 --> 00:48:46,460 Niech Wam Pan Bóg pomaga... 658 00:48:46,560 --> 00:48:49,380 Pokażę, jak tu się zapiąć... 659 00:48:49,920 --> 00:48:52,860 O, tak będzie dobrze... tu są zatrzaski... 660 00:48:52,960 --> 00:48:58,160 O, tak będzie dobrze... A tu sobie mogę tak ściągnąć... 661 00:48:58,580 --> 00:49:02,400 - Będą pasować? - Oj, dobre, dobre... 662 00:49:02,800 --> 00:49:06,800 Tu ma pani bardzo ładne zdjęcie z tego filmu "Babuszki z Czarnobyla" 663 00:49:07,000 --> 00:49:09,080 Piękne zdjęcie Pani... 664 00:49:09,380 --> 00:49:11,900 Jest takie powiedzonko, dzieci... 665 00:49:12,120 --> 00:49:16,840 Bóg miłuje, Bóg z nami 666 00:49:17,940 --> 00:49:21,780 I żebyście dożyli tyle, ile baba! 667 00:49:23,140 --> 00:49:27,700 I żebyście na pogrzeb baby przyjechali... 668 00:49:27,840 --> 00:49:29,989 Pani widzi tylko jednym okiem, faktycznie, 669 00:49:30,014 --> 00:49:32,304 zwróciliśmy uwagę, że pani się pogorszył wzrok 670 00:49:32,400 --> 00:49:36,260 A to, dzieci, baba sama narąbała... 671 00:49:36,280 --> 00:49:38,480 Sama narąbała i poprzynosiła... 672 00:49:38,520 --> 00:49:40,900 - Życzymy szczęścia! - Z Bogiem! 673 00:49:41,120 --> 00:49:45,020 Żebyście za rok też przyjechali do baby! 674 00:49:45,040 --> 00:49:48,940 - Żeby baba żyła i mogła Was przyjąć! - Będziemy do pani przyjeżdżać, co roku! 675 00:49:49,000 --> 00:49:53,680 Usłyszę jadący samochód, to będę wiedzieć, że to moi chłopcy... 676 00:49:53,760 --> 00:49:59,060 Niech Wam Pan Bóg pomaga! I waszym dzieciom i rodzinom! 677 00:50:17,500 --> 00:50:20,160 Pożary tu były straszne 678 00:50:20,300 --> 00:50:24,480 Do nas ogień nie doszedł, ale wiosną się paliło 679 00:50:24,760 --> 00:50:27,140 Widzicie jaka tu susza... 680 00:50:27,240 --> 00:50:31,620 a latem do 40 stopni było, prawie jak Australia 681 00:50:32,180 --> 00:50:36,240 Latały samoloty... nie samoloty tylko helikoptery... 682 00:50:36,660 --> 00:50:38,680 Paliło się Poliske 683 00:50:38,920 --> 00:50:41,360 No tutaj lasy są wokół 684 00:50:41,600 --> 00:50:46,340 Z powietrza próbowali gasić, strażacy pracowali. 685 00:50:46,440 --> 00:50:49,660 Do nas nie doszła linia ognia 686 00:50:50,280 --> 00:50:53,240 - Pan się też zajmuje tu pracami przeciwpożarowymi? 687 00:50:53,240 --> 00:50:54,840 - Tak, tak, tak 688 00:50:55,720 --> 00:51:01,160 Oj... latem się paliło… Sokoły, Byczki [wioski]... Tam gdzie monastyr 689 00:51:01,280 --> 00:51:04,340 Sokoły, Byczki... Tam, jak się jedzie na Rosochę 690 00:51:04,700 --> 00:51:09,800 A było było. Latem tam faktycznie płonęło i były obawy, że do Rosochy dojdzie 691 00:51:10,160 --> 00:51:12,020 No, ale pogasiliśmy 692 00:51:12,080 --> 00:51:16,180 - W sierpniu to chyba było? - Tak, chyba w sierpniu 693 00:51:16,380 --> 00:51:19,400 Z opadłych drzew czyścimy... Żeby przejazd był 694 00:51:19,480 --> 00:51:21,460 - Czyli sanitarne sprzątanie lasu - Tak 695 00:51:21,480 --> 00:51:23,340 - A od dawna Pan tu pracuje? 696 00:51:23,340 --> 00:51:27,640 No.... ja pracuję tu już 19 lat... 697 00:51:27,720 --> 00:51:31,740 Zacząłem, jak jeszcze tworzona była organizacja "Czarnobylska Puszcza", 698 00:51:31,740 --> 00:51:34,200 wtedy nazywała się "Czarnobyl-Las" 699 00:51:34,260 --> 00:51:36,820 Tak... i zaczęła działać w 1992 roku 700 00:51:36,900 --> 00:51:41,620 W 1992 firma była stworzona, a w 1993 roku przyjechałem już tu do pracy. 701 00:51:41,620 --> 00:51:45,623 19 lat tu przepracowałem, a potem wyjechałem i 702 00:51:45,648 --> 00:51:49,564 pracowałem w miejscu zamieszkania, w zakładzie 703 00:51:49,620 --> 00:51:51,940 A 2 lata temu wróciłem tutaj 704 00:51:52,540 --> 00:51:54,780 - A ilu strażaków jest tu u Was mniej więcej? 705 00:51:54,840 --> 00:52:01,780 - Trzech kierowców, parę innych osób... 706 00:52:04,060 --> 00:52:05,360 Ludzi brakuje 707 00:52:05,460 --> 00:52:07,820 Ekipa niekompletna - Rozumiem... 708 00:52:07,960 --> 00:52:10,240 - Czyli 3 samochody są, tak? 709 00:52:10,240 --> 00:52:12,702 A czy możemy tu po obiekcie sobie pochodzić? Nigdy 710 00:52:12,727 --> 00:52:15,204 tu nie byliśmy (podczas pomocy), tak po prostu... 711 00:52:15,240 --> 00:52:18,460 Zawsze tylko przejeżdżaliśmy obok... 712 00:52:23,060 --> 00:52:27,300 Mój ulubiony serial z dzieciństwa: "Czterej pancerni i pies" 713 00:52:27,380 --> 00:52:31,080 - Tak! 4 czołgistów i pies! Stary serial - Tak, tak 714 00:52:31,180 --> 00:52:35,640 Był Janek... zaraz sobie przypomnę... Gustlik 715 00:52:37,060 --> 00:52:39,220 - A pies. Jak się nazywał? 716 00:52:39,800 --> 00:52:42,200 - I Szarik, pies - Szarik, tak, tak 717 00:52:42,600 --> 00:52:46,100 Oj, się w dzieciństwie oglądało serialek... 718 00:53:03,160 --> 00:53:04,640 Pan to samo remontował, tak? 719 00:53:04,660 --> 00:53:11,460 Nie... no część sam. Okna sam zwoziłem i robiłem 720 00:53:12,740 --> 00:53:14,340 - I podłogi trochę? 721 00:53:14,440 --> 00:53:18,960 No... podłogi... Tutaj to była taka dziura 722 00:53:19,120 --> 00:53:25,700 No trochę pracy tu było. Trzeba było to zrobić, nie było co się załamywać 723 00:53:26,200 --> 00:53:32,760 Tu kiedyś była taka znamienita cerkiew... Gdy było lotnisko... 724 00:53:32,880 --> 00:53:36,600 Nawet latarnia (sygnalizacyjna) 725 00:53:36,700 --> 00:53:41,440 Noo... podmalować trzeba tam i tu... 726 00:53:41,660 --> 00:53:45,000 Staramy się jakoś podtrzymywać tu wszystko 727 00:53:48,160 --> 00:53:53,700 - Jaką rolę w Pana życiu odegrała religia? Co ona dla Pana znaczy? 728 00:53:54,000 --> 00:53:55,780 Wiecie, co ona dla mnie znaczy... 729 00:53:55,800 --> 00:53:59,460 Matka była wierząca, ojciec był wierzący i ja jestem wierzący 730 00:54:01,020 --> 00:54:02,440 I opowiem Wam coś... 731 00:54:02,480 --> 00:54:05,994 Jak już służyłem (w wojsku) i przyjechali (do 732 00:54:06,019 --> 00:54:09,684 nas) z Obwodu Rówieńskiego. To zachodnia Ukraina 733 00:54:09,840 --> 00:54:13,520 Tam jeszcze obwód Iwano-frankowski, Lwowski... 734 00:54:15,540 --> 00:54:17,340 Ludzi rozrywali (mordowali)... 735 00:54:18,600 --> 00:54:24,640 I tam było dwóch komendantów - operatorów karabinów maszynowych... Siemiaczuk i no... 736 00:54:24,880 --> 00:54:26,420 i Pierelczuk 737 00:54:26,960 --> 00:54:31,880 I pytają mnie: "Starszyna! A Ty jesteś wierzący?" 738 00:54:31,980 --> 00:54:35,400 I pytam: "a jaki Wam dowód na to pokazać?" 739 00:54:35,480 --> 00:54:38,460 Oni pokazują: "My wierzący, mamy ikonki" (obrazki) 740 00:54:38,520 --> 00:54:42,200 A ja z kieszonki wyciągam i pokazuję krzyżyk 741 00:54:42,340 --> 00:54:46,360 I oni "Aaa... To ty nasz!", a ja "Aaaa... no ja Wasz! A Wy nasi?" 742 00:54:46,760 --> 00:54:52,072 Mówię... jaka to różnica czy wierzysz. Nie wierzysz - no Twoja 743 00:54:52,097 --> 00:54:57,300 sprawa, nic mi do tego, ale jak wierzysz, to masz taką siłę... 744 00:54:57,340 --> 00:55:01,840 Ja cały czas wierzę i mi ta wiara pomaga. 745 00:55:01,960 --> 00:55:09,920 Mówię, wybaczcie, pomodlę się do Boga... a Wy róbcie co chcecie. 746 00:55:10,200 --> 00:55:12,120 - Dziękujemy Panu! - I ja dziękuję Wam! 747 00:55:12,120 --> 00:55:13,480 - I zdrowia Panu - Dziękuję 748 00:55:13,540 --> 00:55:15,500 - Ważne, żebyście to Wy byli zdrowi! 749 00:55:15,580 --> 00:55:19,540 Wybaczcie mi nieskromność, ale ja już swoje 90 lat przeżyłem... 750 00:55:19,600 --> 00:55:21,280 A Wy musicie jeszcze żyć... 751 00:55:21,360 --> 00:55:24,460 I ja też niczego na tamten świat nie zabiorę 752 00:55:24,560 --> 00:55:27,040 Jest taka pieśń ukraińska... Zapomniałem tytuł... 753 00:55:27,180 --> 00:55:31,600 No, że ludzie umierają, ale do trumny nikt nic nie zabiera 754 00:55:31,620 --> 00:55:34,560 I ja też niczego nie zabiorę... 755 00:58:45,920 --> 00:58:47,820 - Witajcie! - Dzień dobry! 756 00:58:47,980 --> 00:58:49,560 - Jaka niespodzianka! - To my! 757 00:58:49,900 --> 00:58:52,480 - Można? - Pani Haniu! Ma Pani gości! 758 00:58:52,840 --> 00:58:55,220 - Chłopaki z Polski przyjechały! 759 00:58:55,220 --> 00:58:56,900 - Goście do Ciebie idą... 760 00:58:57,160 --> 00:58:59,160 ...baba sobie tu śpiewa... 761 00:58:59,680 --> 00:59:02,960 - Dzień dobry! To my! 762 00:59:03,480 --> 00:59:05,120 - Wchodźcie! (śmiech) 763 00:59:05,220 --> 00:59:08,160 - Dzień dobry... niech Pani siedzi! 764 00:59:08,340 --> 00:59:10,840 - Dzień dobry! - Dzień dobry! 765 00:59:10,840 --> 00:59:13,600 Mówiłem Pani, że przyjadę... 766 00:59:14,180 --> 00:59:16,525 A tak się zastanawialiśmy, gdzie Pani jest... 767 00:59:16,550 --> 00:59:18,844 Nie wiedzieliście, gdzie teraz jestem... 768 00:59:19,200 --> 00:59:23,800 Dziękuję Wam, że do mnie dojechaliście... Bardzo Wam dziękuję... 769 00:59:24,400 --> 00:59:29,280 Nie wiem czy wrócę do domu, czy nie wrócę... 770 00:59:29,520 --> 00:59:32,900 Chodzić nie mogę, nogi mnie bolą... 771 00:59:34,960 --> 00:59:39,040 A tam w domu to trzeba wodę nosić... I drewno nosić... 772 00:59:39,620 --> 00:59:43,200 A jak śniegu napada, to co ja zrobię? 773 00:59:43,400 --> 00:59:44,670 No tak.... 774 00:59:44,695 --> 00:59:48,504 Latem to jeszcze... Ale zimą, co ja sama pocznę? 775 00:59:48,880 --> 00:59:54,320 - A kiedy Wy do domu jedziecie? 776 00:59:54,500 --> 00:59:56,500 - Jutro do domu... do Polski 777 00:59:57,000 --> 00:59:58,760 - Bardzo Wam, dzieci, dziękuję... 778 00:59:58,820 --> 01:00:02,200 ...że przyjechaliście, odwiedziliście babę... 779 01:00:02,520 --> 01:00:07,020 - Dziękuję Wam... - Dziękuję, że Pani mnie pamięta mnie... 780 01:00:07,280 --> 01:00:12,620 Byliśmy u Pani rok temu i zrobiliśmy Pani zdjęcie... 781 01:00:17,660 --> 01:00:20,580 - (śmiech) dziękuję Wam... - Na pamiątkę! - Dziękuję 782 01:00:23,720 --> 01:00:27,520 - Dziękuję... Będę o Was pamiętać... 783 01:00:27,700 --> 01:00:31,960 - To jest on...? - Nie, to jest on! 784 01:00:32,180 --> 01:00:36,840 - O, to on... A to ja. - To Ty... 785 01:00:37,140 --> 01:00:38,850 A to ja - baba! A ten? 786 01:00:38,875 --> 01:00:42,604 To był nasz przewodnik, pracuje w COTIZ-ie 787 01:00:43,320 --> 01:00:46,580 - A ma Pani telefon? - Telefon? Tak. 788 01:00:46,980 --> 01:00:48,340 Dzwoniliśmy do Pani 789 01:00:48,440 --> 01:00:49,840 Dzwoniliście? A kiedy? 790 01:00:50,080 --> 01:00:52,080 - Tydzień temu... jakoś tak 791 01:00:52,640 --> 01:00:56,120 - Może dzwoniliście, jak ja gdzieś chodziłam, telefon zostawiłam... 792 01:00:56,140 --> 01:00:58,140 - Może Pani nie słyszała... 793 01:00:58,380 --> 01:01:03,400 - Może nie słyszałam, bo go nie biorę... Wychodzę, a on tu zostaje... 794 01:01:03,520 --> 01:01:07,480 - Dzwoniliśmy, bo chcieliśmy zapytać, gdzie Pani jest 795 01:01:12,860 --> 01:01:14,380 Działa! 796 01:01:14,440 --> 01:01:17,060 - To Twój (numer)? - Tak 797 01:01:18,440 --> 01:01:21,720 Jak to się stało, że trafiła Pani do szpitala? 798 01:01:23,160 --> 01:01:27,060 Do szpitala? Jak się obudziłam, to nie mogłam na nogi stanąć 799 01:01:27,200 --> 01:01:31,260 Daczniki z Kijowa zadzwonili po karetkę 800 01:01:31,320 --> 01:01:33,580 Przyjechała karetka i zabrali mnie do szpitala 801 01:01:33,780 --> 01:01:39,800 15 dni tam leżałam... chciałam do domu, a oni mnie tu przywieźli... 802 01:01:39,900 --> 01:01:43,100 Bo do domu... Kto tam mi pomoże? 803 01:01:43,200 --> 01:01:44,900 Nikt nie przyjdzie... 804 01:01:44,980 --> 01:01:47,200 Zatem tutaj mnie przywieźli... 805 01:01:48,180 --> 01:01:50,780 - A kto w Teremci (jej wioska) zadzwonił po karetkę? 806 01:01:50,800 --> 01:01:53,942 Z Kijowa, co byli... Zadzwonili. Dacznik tam był i zadzwonił. 807 01:01:53,967 --> 01:01:56,804 (Dacznik - samosioł wyjeżdżający na zimę poza Strefę) 808 01:01:56,840 --> 01:01:59,180 Przyjechała karetka i mnie zabrała. 809 01:01:59,400 --> 01:02:03,820 - A Pani była w szpitalu w Iwankowie? - Tak, w Iwankowie... 810 01:02:04,280 --> 01:02:08,960 Ja dwa razy upadałam... Upadłam i leżałam... 811 01:02:09,240 --> 01:02:12,860 Nie miał kto mnie podnieść... A sama nie dawałam rady 812 01:02:12,920 --> 01:02:18,140 Kiedyś taki Wasyl do mnie przychodził ... A teraz go nie ma. Już nie przychodzi... 813 01:02:18,320 --> 01:02:23,160 Nogi mi odmówiły posłuszeństwa. Wszystko mi poszło na nogi... 814 01:02:24,820 --> 01:02:31,160 Stanąć w ogóle nie mogłam... 15 dni leżałam tam w Iwankowie w szpitalu 815 01:02:31,220 --> 01:02:33,740 A potem przywieźli tu... 816 01:02:34,640 --> 01:02:39,880 A tak to bym może umarła i by nie było baby... 817 01:02:40,320 --> 01:02:42,020 I byłoby dobrze 818 01:02:42,640 --> 01:02:47,100 - Jak dobrze!? - A dobrze by było, synek... 819 01:02:47,420 --> 01:02:51,880 - A tak, gdzie Wam lepiej było? - No... w domu najlepiej... bo to dom. 820 01:02:52,100 --> 01:02:54,240 Bo to dom... 821 01:02:54,660 --> 01:03:00,020 W domu wszystko znajome... Wszystko Twoje... 822 01:03:00,100 --> 01:03:01,240 A tutaj? 823 01:03:01,320 --> 01:03:05,140 Wszystko cudze... ludzie obcy... Baba jest sama. 824 01:03:05,400 --> 01:03:09,020 Dziękuję, synek, że do mnie przyjechaliście... 825 01:03:09,560 --> 01:03:10,660 Ja... 826 01:03:15,860 --> 01:03:17,200 Ja tak... 827 01:03:18,000 --> 01:03:20,980 Ja się tak cieszę, że mogę Was wszystkich zobaczyć... 828 01:03:21,180 --> 01:03:24,120 Że mnie odwiedzacie... 829 01:03:24,560 --> 01:03:26,800 Wielkie Wam dzięki... 830 01:03:27,200 --> 01:03:32,680 Dziękuję... że mnie odnaleźliście... 831 01:03:33,560 --> 01:03:35,860 Nie wiem, co powiedzieć... 832 01:03:35,920 --> 01:03:37,920 Już mi nic nie trzeba 833 01:03:38,520 --> 01:03:40,600 Już czas, by odejść... 834 01:03:47,920 --> 01:03:50,820 - Niech Pani nie płacze... Nie trzeba umierać. 835 01:03:53,300 --> 01:03:54,860 - Trzeba żyć! 836 01:03:55,280 --> 01:03:57,040 Nie... 837 01:03:57,880 --> 01:04:00,820 Wystarczy już... 838 01:04:09,320 --> 01:04:12,440 Ostatni ludzie Czarnobyla 3 839 01:04:17,440 --> 01:04:19,440 Produkcja: XBestCinema 840 01:04:20,700 --> 01:04:23,900 Organizacja akcji pomocowej: Krystian Machnik, Napromieniowani.pl 841 01:04:24,100 --> 01:04:26,100 Reżyseria/zdjęcia: Amadeusz Kocan 842 01:04:27,900 --> 01:04:29,720 Muzyka: Alan Bucki 843 01:04:31,160 --> 01:04:32,860 Narrator: Tomasz Knapik 844 01:04:34,520 --> 01:04:36,520 Udźwiękowienie: Amadeusz Kocan 845 01:04:37,920 --> 01:04:39,760 Efekty komputerowe: Amadeusz Kocan 846 01:04:41,200 --> 01:04:43,380 Dodatkowe efekty komputerowe: Robert Sawicki 847 01:04:45,240 --> 01:04:47,240 Montaż/koloryzacja: Amadeusz Kocan 848 01:04:48,560 --> 01:04:50,560 Producent/teksty/dron: Krystian Machnik 849 01:04:52,000 --> 01:04:53,740 Grafika: Kinga Klakla 850 01:04:55,280 --> 01:04:57,280 Fotorelacja: Maciej Bogaczyk 851 01:04:58,520 --> 01:05:00,100 Tłumacz: Marek Baryshevskyi 852 01:05:01,460 --> 01:05:03,460 Realizacja polskiej wersji językowej 853 01:05:05,300 --> 01:05:07,500 Scenariusz: Amadeusz Kocan, Krystian Machnik 854 01:05:17,480 --> 01:05:25,020 W trakcie produkcji filmu zmarł dziadek Iwan z wioski Paryszew. 855 01:05:27,640 --> 01:05:34,220 W dniu swoich 85 urodzin. 856 01:05:44,040 --> 01:05:49,560 Iwan Iwanowicz Semeniuk 25.03.1935 - 25.03.2020 857 01:06:05,020 --> 01:06:08,440 Pamięci wszystkich tych, którzy odeszli w zapomnieniu 858 01:06:08,440 --> 01:06:10,394 Wyprawa pomocowa została zorganizowana z 859 01:06:10,419 --> 01:06:12,911 dobrowolnych datków i dzięki wsparciu czytelników 860 01:06:12,936 --> 01:06:17,164 strony Napromieniowani.pl, naszych rodzin, przyjaciół i współpracowników. Dziękujemy.